Trong những ngày hội đầu năm của người Thái, bên cạnh tiếng nói cười và những bộ trang phục truyền thống rực rỡ, ném còn là một trong những trò chơi dân gian quen thuộc. Quả còn nhỏ bé với những múi vải nhiều màu không chỉ được dùng trong cuộc vui ngày hội, mà còn gắn với những ý nghĩa đẹp trong đời sống văn hóa của bà con.
Đến Nhà Của Bin, du khách có thể ngồi bên những người phụ nữ Thái trong bản, tìm hiểu câu chuyện về trò chơi ném còn và tự tay may một quả còn của riêng mình. Một trải nghiệm tưởng chừng đơn giản nhưng lại là cách rất gần gũi để chạm vào văn hóa Pù Bin.
Quả Còn – Sắc màu trong những ngày hội của người Thái
Ném còn là trò chơi dân gian truyền thống thường xuất hiện trong những dịp lễ hội, đặc biệt vào những ngày đầu năm. Không chỉ tạo nên không khí vui vẻ, gắn kết cộng đồng, trò chơi còn gửi gắm những ước vọng về một năm mới tốt lành, mùa màng thuận lợi, cuộc sống no đủ và vạn vật sinh sôi.
Trong những cuộc vui ấy, quả còn với nhiều màu sắc được tung lên cao rồi chuyền qua lại giữa những người tham gia. Phía sau một trò chơi tưởng chừng rất giản dị là những nét văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ trong cộng đồng người Thái.
Và trước khi có một cuộc ném còn vui như thế, những quả còn phải được làm nên từ đôi bàn tay khéo léo của những người phụ nữ.
Từng mảnh vải nhỏ làm nên một quả Còn
Quả còn truyền thống được làm từ những mảnh vải nhiều màu sắc. Vải được cắt, ghép và khâu thành từng múi, sau đó bên trong được nhồi bằng bông hoặc hạt thóc để tạo độ chắc và hình dáng cho quả còn.
Thông thường, một quả còn có thể được ghép từ khoảng 4–8 múi. Với những người khéo tay, quả còn còn có thể được may cầu kỳ hơn với 12 múi mang nhiều màu sắc khác nhau.
Một phần không thể thiếu là dây và những chiếc tua nhiều màu. Dây còn được làm bằng vải và gắn chắc vào thân quả. Những tua vải hoặc len được đính xung quanh và dọc theo dây, khiến quả còn trở nên rực rỡ, đẹp mắt hơn khi được tung lên trong những cuộc vui ngày hội.
Mỗi công đoạn đều cần sự kiên nhẫn và đôi bàn tay khéo léo, từ chọn màu, ghép vải đến từng đường kim mũi chỉ.
Ngồi bên những người phụ nữ Thái và học cách may Còn
Tại Nhà Của Bin, du khách sẽ được chính những người phụ nữ Thái trong bản hướng dẫn cách làm một quả còn.
Từ những mảnh vải nhỏ ban đầu, mọi người cùng chọn màu, học cách ghép từng múi, cầm kim khâu và hoàn thiện từng phần. Với người chưa từng may vá, những đường kim đầu tiên có thể chưa được đều, hai mảnh vải đôi khi chẳng chịu nằm đúng vị trí mình muốn. Nhưng cũng chính những phút loay hoay ấy lại khiến buổi trải nghiệm trở nên vui hơn.
Trong lúc đôi tay cùng làm, du khách còn có thể nghe bà con kể về ném còn, về những ngày hội trong bản và ý nghĩa của quả còn trong đời sống văn hóa của người Thái.
Văn hóa khi ấy không còn là những điều chỉ được đọc hay nghe giới thiệu, mà hiện diện ngay trong món đồ nhỏ đang dần thành hình trên tay mình.
Mang về một quả Còn và một câu chuyện về Pù Bin
Sau buổi trải nghiệm, mỗi người có thể tự tay hoàn thiện một quả còn mang màu sắc của riêng mình. Có thể những đường khâu chưa thật đẹp hay hình dáng chưa được tròn đều như quả còn của bà con, nhưng đó lại là một món đồ chứa đựng ký ức rất riêng của chuyến đi.
Với Nhà Của Bin, những hoạt động như học may quả còn không chỉ để du khách có thêm một trải nghiệm mới. Đây còn là cách để những người đang gìn giữ văn hóa bản địa có cơ hội trực tiếp kể câu chuyện của mình, bằng chính kiến thức và đôi bàn tay của họ.
Du khách đến để học một cách may, nhưng khi rời đi lại hiểu thêm về một trò chơi, một ngày hội và một phần đời sống của người Thái ở Pù Bin.
Bởi đôi khi, để hiểu một nét văn hóa, cách gần gũi nhất chính là ngồi xuống bên những người đang gìn giữ nó và tự tay mình thử làm.
Nhà Của Bin – Pù Bin, Mai Châu
