Giữa cuộc sống hiện đại, những chiếc rổ, chiếc khay hay vật dụng bằng tre có thể không còn xuất hiện nhiều như trước. Nhưng ở những bản làng vùng cao, tre từng gắn bó với đời sống của bà con qua rất nhiều vật dụng quen thuộc trong gia đình và lao động hằng ngày.
Đến Nhà Của Bin, du khách không chỉ được nhìn ngắm những sản phẩm thủ công đã hoàn thiện, mà còn có cơ hội ngồi bên những người dân trong bản, tự tay thử đan tre và lắng nghe những câu chuyện được kể từ chính đôi bàn tay đã quen với công việc này qua nhiều năm.
Từ cây tre đến những vật dụng quen thuộc trong đời sống
Tre là một nguyên liệu gần gũi với cuộc sống của người dân vùng cao. Từ những nguyên liệu tưởng chừng rất đơn giản, qua đôi bàn tay khéo léo, bà con có thể tạo nên những chiếc rổ, khay đựng đồ và nhiều vật dụng phục vụ sinh hoạt hằng ngày.
Để làm được một sản phẩm hoàn chỉnh, tre cần được lựa chọn và xử lý phù hợp trước khi bắt đầu đan. Những nan tre sau khi được chuẩn bị sẽ lần lượt được sắp xếp, đan xen và tạo hình. Công việc nhìn có vẻ đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và kinh nghiệm của người làm.
Có lẽ vì vậy, mỗi sản phẩm thủ công không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn chứa đựng dấu ấn của người đã làm ra nó.
Thử một lần ngồi xuống và học đan cùng bà con
Trong không gian nhà sàn tại Nhà Của Bin, du khách sẽ được người dân địa phương hướng dẫn những bước cơ bản để thử làm một sản phẩm từ tre.
Từ cách cầm nan, sắp xếp từng sợi đến cách đan sao cho đều và chắc, mọi thứ đều cần được thực hiện chậm rãi. Nhìn đôi tay của bà con thoăn thoắt đưa những nan tre qua lại tưởng chừng rất dễ, nhưng khi tự mình bắt đầu mới thấy công việc này cần nhiều sự tập trung hơn mình nghĩ.
Có những đoạn đan chưa đều phải tháo ra làm lại, có lúc chỉ một nan tre đặt sai cũng khiến cả phần sau trở nên khó hơn. Nhưng cũng chính những phút loay hoay ấy giúp du khách hiểu thêm sự tỉ mỉ phía sau một vật dụng tưởng như rất bình thường.
Và rồi, khi tự tay hoàn thiện được một chiếc rổ nhỏ hay một món đồ đơn giản, thành quả ấy cũng trở thành một kỷ niệm rất riêng của chuyến đi.
Nghe những câu chuyện của bản trong lúc đôi tay cùng làm
Điều thú vị của trải nghiệm đan tre không chỉ nằm ở việc học được một kỹ năng mới.
Trong khoảng thời gian mọi người cùng ngồi bên nhau, những câu chuyện cũng bắt đầu một cách rất tự nhiên. Du khách có thể hỏi bà con ngày trước những vật dụng bằng tre được dùng như thế nào, ai là người dạy họ cách đan hay vì sao một kiểu đan lại được thực hiện theo cách này.
Từ câu chuyện của một chiếc rổ, một chiếc khay, người nghe có thể hiểu thêm về cuộc sống của người dân, về những công việc thường ngày và cả những thay đổi đang diễn ra trong bản.
Không cần một buổi giới thiệu văn hóa thật trang trọng. Đôi khi, chỉ cần cùng ngồi xuống, đôi tay làm một việc và câu chuyện cứ thế được kể, văn hóa bản địa đã trở nên gần gũi hơn rất nhiều.
Để những đôi tay vẫn còn người tiếp nối
Ngày nay, khi những vật dụng sản xuất công nghiệp ngày càng phổ biến, nhiều đồ dùng thủ công bằng tre cũng dần ít xuất hiện hơn trong đời sống thường ngày. Những người còn biết cách làm phần lớn là những người đã gắn bó với nghề và với nếp sống truyền thống từ lâu.
Vì vậy, với Nhà Của Bin, hoạt động trải nghiệm đan tre không đơn thuần là tạo thêm một hoạt động cho du khách. Đây còn là cách để những kỹ năng, câu chuyện và giá trị văn hóa của người dân địa phương có thêm cơ hội được giới thiệu và tiếp nối.
Du khách đến để học một cách đan. Người dân có cơ hội kể câu chuyện của mình. Và một nghề thủ công quen thuộc lại được thêm một người biết đến.
Có lẽ, gìn giữ văn hóa đôi khi bắt đầu từ những điều giản dị như thế.
Một vài nan tre, một đôi bàn tay đã quen nghề và những người sẵn lòng ngồi xuống để nghe câu chuyện của bản được kể.
Nhà Của Bin – Pù Bin, Mai Châu
